Առաջադրանքներ՝ 9-րդ դաս. մայիսի 2-ից 8-ը

Թեմա`«Մետաղներ».

  • Մետաղների ընդհանուր բնութագրումը, ատոմների կառուցվածքը

Մետաղ առանձնահատուկ մետաղե հատկություններ տարրերի մի խումբ է, որոնք ունեն բարձր էլեկտրա և ջերմահաղորդականություն, դիմադրության դրական ջերմաստիճանային գործակից, բարձր գեղակերտություն և այլն։ Այսօր բացահայտված է միայն 98 մետաղատեսակ։

  • Մետաղների  դիրքը  քիմիական  տարրերի  պարբերական  համակարգում
  • Մետաղական  քիմիական կապը

Մետաղների մեծամասնության արտաքին էներգիական մակարդակում առկա է էլեկտրոնների փոքր քանակ , այդ պատճառով նրանք ռեակցիաների մեծ մասում հանդես են գալիս որպես վերականգնողներ։

 

  • Մետաղների ֆիզիկական  հատկությունների

Բոլոր մետաղները (բացի սնդիկից և պայմանականորեն ֆրանսիումից) սովորական պայմաններումգտնվում են պինդ ագրեգատային վիճակում, սակայն ունեն տարբեր կարծրություն: Ստորև ներկայացված են մի շարք մետաղների կարծրությունները՝ ըստ Մոոսի շարքի.

Մաքուր մետաղների հալման ջերմաստիճանը տատանվում է -39оС-ից (սնդիկ) 3410о С միջակայքում (Վոլֆրամ)։ Մետաղների մեծամասնության հալման ջերմաստիճանը (ալկալիական մետաղներից բացի) բարձր է, սակայն որոշ «նորմալ» մետաղները, ինչպիսիք են օրինակ անագն ու կապարը, կարելի է հալեցնել հասարակ էլեկտրական կամ գազային վառարանի վրա։

Կախված խտությունից՝ մետաղները լինում են թեթև  և ծանր ։ Ամենաթեթև մետաղն է լիթիումը ։ Ամենածանր մետաղը ներկա պահին անվանել հնարավոր չէ, քանի որ ամենածանր մետաղների՝ օսմիումի և իրիդիումի, խտությունները գրեթե հավասար են , իսկ դրանց ստույգ խտության հաշվումը չափազանց դժվար է՝ դրա համար անհրաժեշտ է լրիվ մաքրել մետաղը, քանի որ յուրաքանչյուր խառնուրդ ցածրացնում է դրանց խտությունը։

Մետաղների մեծամասնությունը պլաստիկ է, այսինքն մետաղյա լարը կարելի է թեքել, և այն չի կոտրվի։ Սա տեղի է ունենում մետաղների ատոմների շերտերի՝ առանց նրանց միջև կապի խախտման տեղաշարժերի պատճառով։ Ամենապլաստիկ մետաղներն են ոսկին, երկաթն ու պղինձը: Ոսկուց կարելի է պատրաստել 0.003 մմ հաստությամբ թիթեղ, որը կիրառվում է իրեղենի ոսկեպատման համար։ Սակայն ոչ բոլոր մետաղներն են պլաստիկ։ Ցինկի և անագի լարը ճռթճռթում է՝ այն թեքելիս, մանգանն ու բիսմութը, դեֆորմացիայի ենթարկվելիս, գրեթե ընդհանրապես չեն թեքվում, այլ միանգամից կոտրվում են։

Պլաստիկությունը կախված է նաև մետաղի մաքրությունից. այդպես՝ շատ մաքուր քրոմը բավականին պլաստիկ է, սակայն դրանում չնչին խառնուրդի դեպքում, այն դառնում է փխրուն և ավելի կարծր։ Որոշ մետաղներ, ինչպիսիք են ոսկին, արծաթը, կապարը, ալյումինը, օսմիումը, կարող են միաձուլվել իրար հետ, սակայն դա կխլի տասնյակ տարիներ։

Բոլոր մետաղները էլեկտրական հոսանքի լավ հաղորդիչներ են, սա պայմանավորված է դրանց բյուրեղային ցանցում առկա շարժուն էլեկտրոններով, որոնք շարժվում են էլեկտրական դաշտի ազդեցության տակ։ Արծաթը, պղինձն ու ալյումինը ունեն ամենաբարձր էլեկտրահաղորդականությունը, որի պատճառով վերջին երկուսը հաճախակի օգտագործվում են հաղորդալարերի պատրաստման համար։ Բարձր էլեկտրահաղորդականություն ունի նաև նատրիումը: Փորձարարական տեխնիկայում հայտնի են նատրիումային էլեկտրահաղորդալարերի՝ նատրիումով լցված չժանգոտվող պողպատից խողովակների, կիրառման փորձեր։ Նատրիումի ցածր տեսակարար զանգվածի շնորհիվ, հավասարաչափ դիմադրության դեպքում նատրիումային լարերը ստացվում են պղնձյա և նույնիսկ ալյումինե լարերից զգալիորեն թեթև։

Մետաղների բարձր ջերմահաղորդականությունը նույնպես կախված է ազատ էլեկտրոնների շարժունակությունից։ Այդ պատճառով ջերմահաղորդականության շարքը նման է էլեկտրահաղորդականության շարքին, ուստի ջերմության, ինչպես նաև էլեկտրական հոսանքի ամենալավ հաղորդիչը հանդիսանում է արծաթը: Նատրիումը նույնպես կիրառվում է, որպես ջերմության լավ հաղորդիչ։ Լայն տարածված է նատրիումի օգտագործումը օրինակ ավտոմոբիլային շարժիչների կափույրների սառեցման և բարելավման համար։

Մետաղների մեծամասնության գույնը գրեթե նունն է՝ բաց մոխրագույն՝ երկնագույն երանգով։ Ոսկին, պղինձն ու ցեզիումը համապատասխանաբար դեղին, կարմիր և բաց դեղին գույնի են։

  • Մետաղների քիմիական հատկությունները՝ փոխազդեցությունը  պարզ  և  բարդ  նյութերի  հետ

Պարզ նյութերի հետ փոխազդեցությունըԹթվածնի հետ փոխազդում են բոլոր մետաղները, բացի ոսկուց և պլատինից: Արծաթի հետ փոխազդեցությունը նկատվում է միայն բարձր ջերմաստիճանների դեպքում, սակայն արծաթի (II) օքսիդըգրեթե չի առաջանում, քանի որ այն ջերմապես անկայուն է։ Կախված մետաղի տեսակից՝ ելանյութը կարող է լինել օքսիդ, պերօքսիդ:

Ազոտի հետ փոխազդում են միայն ամենաակտիվ մետաղները, սենյակային ջերմաստիճանում փոխազդում է միայն լիթիումը՝ կազմելով նիտրիդներ:

Ծծմբի հետ փոխազդում են բոլոր մետաղները՝ բացի ոսկուց ու պլատինից.

Երկաթը փոխազդում է ծծմբի հետ տաքացման դեպքում, կազմելով սուլֆիդ:
Ջրածնի հետ փոխազդում են միայն ամենաակտիվ մետաղները, այսինքն IA և IIA խմերի տարրերը, բացառությամբ բերիլիումի: Ռեակցիաները իրականացվում են տաքացման դեպքում՝ կազմելով հիդրիդներ: Ռեակցիաներում մետաղը հանդիսանում է վերականգնող, ջրածնի օքսիդացման աստիճանը -1 է։

Ածխածնի հետ փոխազդում են միայն ամենաակտիվ մետաղները, ընդ որում՝ ռեակցիայի ընթացքում ստացվում են ացետիլենիդներ կամ մեթանիդներ: Ացետիլենիդները ջրի հետ փոխազդելիս տալիս են աթետիլեն, մեթանիդները՝ մեթան:

Реклама

Անհատական հետազոտական աշխատանք

Ալկալիական մետաղներ՝ կալիում, նատրիում

Կալիում

Կալիումը քիմիական տարր է, որի նշանն է K, պարբերական համակարգի 4-րդ պարբերության 1-ին խմբի քիմիական տարր։ Ալկալիական մետաղ է, կարգահամարը՝ 19, ատոմական զանգվածը՝ 39, 098, ատոմի արտաքին թաղանթի էլեկտրոնային կառուցվածքը՝ 4s1։  Կալիումի մի քանի միացություններ հայտնի էին դեռևս հնում։ Սակայն դրանց չէին տարբերում նատրիումի միացություններից։ Կալիումի քիմիական հատկությունները շատ նման են նատրիումի հատկություններին, այնուամենայնիվ, դրանց դերը օրգանիզմում տարբեր է։

Կալիումը տարածված տարրերից է, պարունակությունը երկրակեղևում՝ 2, 50 % (ըստ զանգվածի)։ Կալիումը մտնում է դաշտային սպաթների և փայլարների բաղադրության մեջ։

Արտադրության մեջ ստացվում է KOH-ի կամ KCl-ի և Na-ի փոխազդեցությամբ՝վերականգնվելով հալված կալիումի քլորիդով, կալցիումի կարբիտով, ալյումինով կամ սիլիցիումով։
{\displaystyle {\mathsf {Na+KOH{\xrightarrow[{N_{2}}]{380-450^{o}C}}NaOH+K}}}Սենյակային ջերմաստիճանում կալիումը արծաթա-սպիտակավուն մետաղ է կապտավուն երանգով[5]։ Այն լավ էլեկտրահաղորդիչ է։ Կալիումը փափուկ է և հեշտությամբ կտրվում է դանակով։ Կալիումը տարածված տարրերից է, պարունակությունը երկրակեղևում՝ 2, 50% (ըստ զանգվածի)։ Կալիումը մտնում է դաշտային սպաթների և փայլարների բաղադրության մեջ։ Խտությունը՝ 862 կգ/մ3 (20 °C-ում), հալման ջերմաստիճանը՝ 63, 55 °C, եռմանը՝ 760 °C։ Քիմիապես ավելի ակտիվ է, քան լիթիումը և նատրիումը։ Միացություններում միարժեք է։ Օդում (հատկապես խոնավության առկայությամբ) կալիումը արագ օքսիդանում է, այդ պատճառով այն պահում են նավթի, բենզինի կամ հանքային յուղի մեջ։

Իր միացությունների մեջ կալիումը միշտ միավալենտ է։

Կալիումը, ինչպես և նատրիումը, փոխազդում են թթվածնի հետ։ Կալիումը փոխազդում է նաև ջրի հետ, առաջացնելով կալիումի հիդրօքսիդ և ջրածին՝

{\displaystyle {\mathsf {2K+2H_{2}O\longrightarrow 2KOH+H_{2}\uparrow }}}

Այս ռեակցիան ընթանում է այնքան եռանդուն, որ անջատվող ջրածինը բոցավառվում է։

Կալիումը օդում շատ արագ օքսիդանում է։ Դրա համար էլ այն հաճախ պահում են կերոսին մեջ։

Արտաքինից, սովորաբար, կալիումը ծածկված է լինում անթափանց մուգ կեղևով, որը կազմված է լինում կալիումի միացություններից։

Կալիումը մեծ եռանդով ռեակցայի մեջ է մտնում աղաթթվի հետ։

{\displaystyle {\mathsf {2K+2HCl\longrightarrow 2KCl+H_{2}\uparrow }}}

Սենյակային ջերմաստիճանում կալիումը փոխազդում է հալոգենների հետ՝ առաջացնելով հալոգենիդներ։ Թույլ տաքացնելիս միանում է ծծմբին, ավելի բարձր տաքացնելիս՝ սելենին և տելուրին։

{\displaystyle {\mathsf {6KO_{3}+5S\longrightarrow K_{2}SO_{4}+2K_{2}S_{2}O_{7}}}}

Ջրածնի մթնոլորտում 200 °C-ից բարձր տաքացնելիս կալիումը առաջացնում է հիդրիդ՝ KH, որը ինքնաբոցավառվում է օդում։

{\displaystyle {\mathsf {2K+H_{2}\longrightarrow 2KH}}}

Կալիումը և ազոտը չեն փոխազդում միմյանց հետ նույնիսկ տաքացնելիս։ Սակայն էլեկտրական լիցքի առկայությամբ առաջացնում են կալիումի ազիդը՝ KN3, և նիտրիդը՝ K3

Տաքացնելիս գրաֆիտի հետ առաջացնում է կարբիդներ՝ KC8 (300 °C-ում) և KC16 (360 °C-ում)։ Չոր օդում (կամ թթվածնում) կալիումը առաջացնում է դեղնասպիտակավուն օքսիդ՝ K2, և նարնջագույն գերօքսիդ՝ KO2 (հայտնի են նաև K2O2 և K2O3 գերօքսիդները)։

{\displaystyle {\mathsf {K+O_{2}\longrightarrow KO_{2}}}}

Կալիումը շատ եռանդուն (երբեմն պայթյունով) փոխազդում է ջրի հետ՝ անջատելով ջրածին, ինչպես նաև թթուների հետ՝ առաջացնելով աղեր։ Ամոնիակի հետ փոխազդելիս առաջացնում է ամիդ, սպիրտների հետ՝ ալկոհոլատներ, ալկիլ և արիլհալոգենների հետ՝ կալիումալկիլներ և կալիումարիլներ։ Արտադրության մեջ ստացվում է KOH-ի կամ KCl-ի և Na-ի փոխազդեցությամբ՝

{\displaystyle {\mathsf {4KO_{2}+2H_{2}O\longrightarrow 4KOH+3O_{2}\uparrow }}}
{\displaystyle {\mathsf {KOH+Na\longrightarrow NaOH+K}}}
{\displaystyle {\mathsf {KCl+Na\longrightarrow NaCl+K\uparrow }}}

Նատրիում

Նատրիումը  քիմիական տարր է, քիմիական բանաձևն է Na։ 3-րդ պարբերության 1-ին խմբի տարր, կարգահամարը՝ 11, ատոմային զանգվածը՝ 22,98977։ s-տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 3s1։ K և Lթաղանթները լրացված են։

Բնական նատրիումը բաղկացած է միայն 23Na կայուն իզոտոպից։ Ստացվել են 20-22, 24 և 25 ռադիոակտիվ իզոտոպները (22Na-ի T½ = 2,64 տարի)։

Նատրիումը արծաթա-սպիտակավուն, ալկալիական մետաղ է:

 

Արդյունաբերության մեջ նատրումը ստանում են միջնորմավոր էլեկտրոլիզարարներում՝ կերակրի աղիհալույթի էլեկտրոլիզով, որի հալման ջերմաստիճանն (մինչև 575-585 °C) իջեցնելու, էներգիայի ծախսը փոքրացնելու և նատրիումի գոլորշիացումը կանխելու նպատակով ավելացնում են KCl, CaCl2, NaF և այլն։ Որպես կաթոդ օգտագործում են պղինձ կամ երկաթ, որպես անոդ՝ գրաֆիտ, որը չի փոխազդում անջատվող քլորի հետ։

{\mathsf  {2NaCl\ {\xrightarrow  {elektroliz}}\ 2Na+Cl_{2}}}
{\mathsf  {4NaOH\ {\xrightarrow  {elektroliz}}\ 4+O_{2}+2H_{2}O}}

Նատրումը ստանում են նաև նատրիումի կարբոնատը 1000 °C ջերմաստիճանում ածխով վերականգնելիս.

{\mathsf  {Na_{2}CO_{3}+2C\ {\xrightarrow  {1000^{o}C}}\ 2Na+3CO.}}

 

Ֆիզիկական հատկությունները

Նատրիումը բոցին տալիս է դեղնավուն գույն։

Սենյակային ջերմաստիճանում նատրիումը սպիտակ, արծաթափայլ մետաղ է։ Բոլոր մետաղների նման նա լավ հաղորդում է էլեկտրական հոսանքը։ Նատրիումը փափուկ է՝ հեշտությամբ կտրվում է դանակով։ Նա փոքր-ինչ թեթև է ջրից և պատկանում է թեթև մետաղների թվին։ Նատրիումը դյուրահալ մետաղ է։ Եթե մի կտոր նատրիում տեղավորենք փորձանոթում և տաքացնենք, ապա նա արագ կհալչի։ Նատրիումի հալման ջերմաստիճանն է 98 °C, եռմանը՝ 882,9 °С, խտությունը՝ 968 կգ/մ3, պարամագնիսական է։

Նատրիումի և նրա միացությունների գոլորշիները բոցը ներկում են բնորոշ դեղին գույնով։ Նատրումի գոլորշիները կարմրածիրանագույն են։ Քիմիապես ակտիվ տարր է, հայտնի բոլոր միացություններում միարժեք է, օդում արագ օքսիդանում է՝ առաջացնելով օքսիդ, գերօքսիդ, հիդրօքսիդ և կարբոնատ։ Նատրումի նորմալ էլեկտրոդային պոտենցիալը -2,74 վ է, հալույթում՝ -2,4 վ։

Նատրիումը և նրա միացությունները բոցին տալիս են դեղին գույն։ Այս հատկությունը հաճախ օգտագործվում է որպես նյութում նատրիումի առկայության ստուգման միջոց։

Փոխազդում է ջրի և թթուների լուծույթների հետ ։ 200-400 °C-ում միանում է ջրածնի հետ, առաջացնելով հիդրիդ՝ NaH, որը սպիտակ բյուրեղական խոնավածուծ փոշի է, ուժեղ վերականգնիչն ջրի առկայությամբ հիդրոլիզվում է։

{\mathsf  {2Na+H_{2}\ {\xrightarrow  {250-400^{o}C,p}}\ 2NaH}}

Հալոգենների հետ՝ նատրիումի հալոգենիդներ․ ֆտորի և քլորի հետ միանում է սովորական պայմաններում, բրոմի և յոդի հետ՝ տաքացնելիս։ Ծծմբի հետ առաջացնում է սուլֆիդ, ազոտի հետ (էլեկտրական դանդաղ պարպումների ազդեցությամբ)՝ նիտրիդ (Na3N), ածխածնի հետ (800-900 °C) նատրիումի կարբիդ (Na2C2)։ Նատրիումը լուծվում է հեղուկ ամոնիակում։

{\mathsf  {Na+4NH_{3}\ {\xrightarrow  {-40^{o}C}}\ Na[NH_{3}]_{4}}}

Հալված նատրիումի հետ (300-350 °C) NН3-ն առաջացնում է նատրիումամին՝ NaNH2, որը ջրում քայքայվող սպիտակ բյուրեղական նյութ է։ Հայտնի են բազմաթիվ նատրիումօրգանական միացություններ, որոնք որպես ալկիլացնող միջոցներ օգտագործվում են օրգանական սինթեզում։ Մետաղների հետ նատրիումը առաջացնում է համաձուլվածքներ և ներմետաղական միացություններ (NaPb), որոնցից շատերը (ամալգամները, կալիումի հետ են) ուժեղ վերականգնիչներ են։

{\mathsf  {2Na+Cl_{2}\ {\xrightarrow  {\ }}\ 2NaCl}}
{\mathsf  {6Na+N_{2}\ {\xrightarrow  {\ }}\ 2Na_{3}N}}

Նատրիումն ունի քիմիական մեծ ակտիվություն։ Հետևաբար, նատրիումով աշխատելիս պետք է չափազանց զգույշ լինել։ Իր միացությունների մեջ նատրիումը միշտ միավալենտ է։

Բժշկության մեջ օգտագործվում են նատրիումի սուլֆատը և նատրիումի քլորիդը, նատրիումի բիկարբոնատը, նատրիումի թիոսուլֆատը, ցիտրատը։

Նախագիծ՝ Բնապահպանական ստուգատես, 2018

Սովորողները  ինքնուրույն  փնտրելու  են  հետևյալ  հարցերի  պատասխանները.

  • Մարդկությանը հուզող  ինչպիսի՞  էկոլոգիական  հիմնախնդիրներ  գիտեք

Շրջակա միջավայրի աղտոտվածություն, կոյուղաջրերի հիմնախնդիրը, օզոնի շերտի քայքայում, համաշխարհային օվկիանոսի աղտոտումը և այլն։

  • Ո՞րն է  էկոլոգիապես  մաքուր  սնունդը

Էկոլոգիապես մաքուր սնունդը իր մեջ չի պարունակում  վնասակար նյութեր մարդու առողջության համար։

  • Ի՞նչ կարծիք  ունեք  կենսական  միջավայրի  մասին

Կենսական միջավայրում պետք  է համատեղ պետք է ապրեն բոլոր կենդանի օրգանիզմները։ Եվ պետք է ապահովել նրանց գոյատևման համար անհրաժեշտ բոլոր պայմանները։ Հայաստանի կենսական միջավայրը բավական ազտոտված է, օդը հարուստ է թունավոր նյութերով, որին նպաստում է բազմաթիվ գործարանների աշխատանքը և այլն։

  • Որո՞նք են  առողջ  ապրելակերպի  սկզբունքները

Էկոլոգիապես մաքուր սնունդը, մաքուր խմելու ջուրը, մաքուր օդը, առողջ քունը, որը պետք է 8 ժամից ոչ քիչ լինի, սպորտով զբաղվելը, վատ սովորություններից ձերբազատումը, ստրեսային իրավիճակներից դուրս գալը կատակով, ծիծաղով։

  • Ո՞րն է  համարվում  մաքուր  խմելու  ջուր

Մաքուր խմելու ջուրը պետք է պարունակի հանքային աղեր` դառը անհամ ջուրը:

  • Ջրի շրջապտույտը  բնության  մեջ

Ջրի ծավալր Երկրի վրա միշտ հաս­տատուն է և չի փոխվում: Սակայն այդ ջուրը գտնվում է անընդհատ շարժ­ման մեջ՝ անցնելով ջրոլորտի մի բաղադրիչից մյուսին, ինչպես նաև’ մի վիճակից մյուսին: Այսինքն՝ տեղի է ունենում ջրի շրջապտույտ: Ջուրը, Համաշխարհային օվկիանոսից գոլորշանալով, անցնում է մթնոլորտ, այնտեղից տեղումների ձևով թափվում ցամաքի վրա, որտե­ղից էլ՝ գետերի ու աղբյուրների միջոցով նորից վերադառնում օվկիանոս:

  • Ջրի աղտոտման  տեսակները  որո՞նք  են

Ջրի աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական և կենցաղային հոսքաջրերը, ձնհալի և անձրևների ժամանակ հողահանդակներից տեղափոխված պեստիցիդները բնակավայրերից վնասակար նյութերը, անձրևի և ձյան միջոցով՝ մթնոլորտից անջատվող աղտոտող նյութերը։

  • Ի՞նչ է  կոշտ  ջուրը  և  ինչպե՞ս  են  այն  վերացնում

Կոշտ ջուրը իր մեջ պարունակում է մեծ քանակությամբ լուծված աղեր և հիմնային մետաղների տարրեր։ Հիմնականում ջրի կոշտացմանը պաստում են կալցիումն ու մագնեզիումը։

Կոշտ ջուրը վնասակար ազդեցություն է ունենում ոչ միայն մարդու, այլև կենցաղային տեխնիկայի վրա։Կոշտ ջրով լվացվելու դեպքում չորանում է մաշկը։  Կերակրի եփելը կեշտ ջրում դանդաղում է։ Կոշտ ջուրը բացասական ազդեցություն ունի նաև սրտանոթային համակարգի վրա։Կոշտ ջրի պատճառով ամանեցղենը կորցնում է իր փայլը, իսկ հագուստը արագ է մաշվում։

Պեստիցիդը` բույսերի պաշտպանության միջոց, ցանկացած նյութ կամ նյութերի խառնուրդ, որը նախատեսված է որոշակի վնասատուների (ներառյալ մարդկանց և կենդանիների հիվանդություններ փոխանցողների, սննդամթերքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի, փայտանյութի, կենդանիների կերերի արտադրության, վերամշակման, փոխադրման, իրացման գործընթացներին խանգարող և խոչընդոտող վնասատուների), բույսերի և սնկերի անցանկալի տեսակների կանխարգելման, ոչնչացման կամ պայքարի համար: Պեստիցիդների խմբում ներառված են միջատասպանները (ինսեկտիցիդներ), կրծողների դեմ պայքարի միջոցները (ռոտենդիցիդներ).

Սնկասպանները (ֆունգիցիդներ), մոլախոտերի դեմ պայքարի համար նախատեսված նյութերը (հերբիցիդներ), բույսերի աճի կարգավորիչները, ֆերոմոնները, դեֆոլիանտները, դեսիկանտները և ֆումիգանտները.

Բույսերի պաշտպանության միջոցները՝ բույսերի վնասակար օրգանիզմների կանխարգելման, դրանց դեմ պայքարի և վերացման համար կիրառվող քիմիական, կենսաբանական միջոցներ:

 

9-րդ  դաս.    Ամփոփիչ  թեստ-3      Թեմաներ` «Ջրածին»   «Թթվածին»     

Ո՞ր  շարքում  են  նյութերը  ներկայացված  ըստ  մարդու  օրգանիզմում  դրանց զանգվածային  բաժնի  նվազման.

1)  ածխաջրեր, ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր                                                                                  2)  սպիտակուցներ, ջուր, ճարպեր, ածխաջրեր                                                                                  3)  սպիտակուցներ, ածխաջրեր, ջուր, ճարպեր                                                                                    4)  ջուր, սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր

Սովորական պայմաններում  ո՞ր  շարքի  բոլոր  նյութերն  են  գազեր.

1)  կալիումի ֆտորիդ,  յոդ,  ջուր                                                                                                          2)  հելիում, սոդա,  կավիճ, ազոտ                                                                                                            3)  ջրածին, ածխաթթու  գազ,  թթվածին                                                                                              4)  կարմիր ֆոսֆոր,  օզոն, բրոմ

Ո՞ր քիմիական   տարրի  ատոմներն  են  առկա  թվարկված  բոլոր  նյութերի          բաղադրության  մեջ. նատրիումի  հիդրօքսիդ,  օզոն, ածխածնի (IV) օքսիդ, ջուր,         ազոտական  թթու,  մագնեզիումի օքսիդ, ջրածնի  պերօքսիդ.

1)   ջրածին                                                                                                                                                2)  թթվածին                                                                                                                                          3)  քլոր                                                                                                                                                      4)  ածխածին

Քանի՞ էլեկտրոն է  առկա  8  կարգաթվով  տարրի  ատոմի  վալենտային  շերտում.

1)  2                                                                                                                                                          2) 1,806 . 1024                                                                                                                                      3)  6
4)  8  

Հետևյալ  բանաձևերով   ո՞ր   ջուրն  է  բնության  մեջ  առավել  տարածված.

1)  T217O                                                                                                                                              2)   D216O                                                                                                                                              3)   H216O                                                                                                                                             4)  T218O6.

Որքա՞ն է  թթվածին   տարրի  զանգվածային  բաժինը (%)  ծանր  ջրում` D2O  մոլեկուլում.

1)  25                                                                                                                                                      2)   29,4                                                                                                                                                  3)  70,6                                                                                                                                                   4)  807.

Ջրածնի  և  թթվածնի  30 լ  խառնուրդը  պայթեցնելուց  հետո  մնացել  է  3 լ թթվածին:     Որքա՞ն է  ջրածնի  ծավալային  բաժինը (%) ելային  խառնուրդում.

1)  50                                                                                                                                                          2)  60                                                                                                                                                          3)  40                                                                                                                                                      4)  80

 

Երկրագնդի կեղևում թթվածնի  և  սիլիցիումի   զանգվածային  բաժինները   հավասար       են  0,48  և  0,28  համապատասխանաբար:   Եկրակեղևում  թթվածնի  ատոմների  թիվը  քանի՞ անգամ   է  մեծ  սիլիցիումի       ատոմների  թվից.

1)   2                                                                                                                                                          2) 2,5                                                                                                                                                        3) 3                                                                                                                                                          4) 4

Լաբորատորիայում օզոն ստանալու նպատակով   փակ  անոթում   գտնվող   թթվածինը         ենթարկել  են  էլեկտրական պարպման,              ինչպե՞ս  է  փոխվում  անոթում  գտնվող   գազի  զանգվածը.

1)  չի  փոխվել                                                                                                                                         2) մեծացել  է  1,5 անգամ                                                                                                                        3) պակասել  է                                                                                                                                          4) մեծացել  է  աննշան

Օզոնը հայտնաբերում են  այն  անցկացնելով  կալիումի  յոդիդի  ջրային  լուծույթով, ըստ       հետևյալ  ռեակցիայի     KI  +  O3  + H2O  =  O2  +  I2  + KOH      Հավասարեցրեք  ռեակցիան,      որքա՞ն  է  ռեակցիայի   հավասարման  գործակիցների  գումարային  թիվը.

1)   5                                                                                                                                                          2)  8                                                                                                                                                          3)   3                                                                                                                                                          4)  10

Որքա՞ն  է  ծանր  ջրի (D2O)  մեկ   մոլեկուլի  զանգվածը (գ)                                                               1) 18                                                                                                                                                         2)  20                                                                                                                                                       3)  2,99. 10-23                                                                                                                                      4)  3,32. 10-23

Փոխազդել  են  ածխածնի  100  ատոմ  և  թթվածնի  50  մոլեկուլ: Որքա՞ն  է  ստացված          միացության  մեկ  մոլեկուլում  ատոմների  ընդհանուր  թիվը.

1)   2                                                                                                                                                       2)  4                                                                                                                                                          3)  3                                                                                                                                                        4)  513

Համապատասխանեցրե՛ք  նյութի   քիմիական   բանաձևը  և   դրանում  դրական   և բացասական   օքսիդացման  աստիճան  ունեցող  տարրերի  զանգվածային  հարաբերությունը.  Նյութի  բանաձև            Զանգվածային       հարաբերությունը

Снимок

Ո՞ր  շարքի  բոլոր  պատասխաններն  են  ճիշտ

1) ա3, բ1, գ4, դ3                                                                                                                                   2)  ա3, բ1, գ4, դ5                                                                                                                                    3)  ա2, բ1,գ1, դ5                                                                                                                                    4) ա2, բ1, գ4, դ5
Քանի՞ մոլեկուլ է  պարունակվում  ջրի  մեկ  լիտրում (ρ=1գ/մլ).

1) 6,02 • 1023                                                                                                                                            2)  3,35 • 1024                                                                                                                                        3)  3,34 • 1025                                                                                                                                       4)  3,35 • 1023

Ջրածինը խառնել  են  օդին  և  այրել: Ստացվել  է  9 գ  ջուր: Ի՞նչ  ծավալով (լ)         ջրածին  են  խառնել  օդին.

1)  6,72                                                                                                                                                   2)  11,2                                                                                                                                                  3)  22,4                                                                                                                                                    4)  5,66
7,8 գ  զանգվածով  կալիումը  լուծել  են  48,4 գ  ջրում:

ա)  Գրեք  ռեակցիայի  հավասարումը_____2K+2H2O=2KOH+H                                                          բ)  Որքա՞ն  է  նյութի  զանգվածային   բաժինը (%) ստացված  լուծույթում….  W(KOH)=11.2 նյութ 100=20%                                                                                                                                        

17. ա) Ո՞ր  զույգ  նյութերի  փոխազդեցության  դեպքում  ջրածին  կանջատվի.

1) խիտ ծծմբական թթու և ցինկ                                                                                                            2) .նոսր ազոտական թթու և պղինձ                                                                                                    3)  խիտ աղաթթու և արծաթ                                                                                                                4)  նոսր ծծմբական թթու և ալյումին

բ) Գրեք  ռեակցիայի  հավասարումը______Zn+H2SO4=ZnSO2+H2                                                գ) Քանի՞ լիտր  ջրածին  կանջատվի, եթե  վերցվել  է  1մոլ  մետաղ. 22,4լ

Հարցեր

1)Թթուները լինում են անթթվածին և թթվածնավոր։

2)Ա) HF

Բ) HCl

Գ) H2TeO3

Դ) H2S

3)ա)

4)H2S = H2 + S

FeS+2HCl=FeCl2+ H2S

H2SO4 +Ba(SO3)2

5) Ca+HCl=CaCl2+H2

CaO+HCl=CaCl2+H2O

LiO4+HCl=LiCl+H2O

Au+HCl=

Mg+2HCl2=MgCl2+H2

6)H2O+ClO=HClO4 պերքլորական

H2O+SO3= H2SO4 Ծծմբական

N2O5+H2O= 2HNO3   Ազոտական

CO2+H2O=H2CO3 Ածխաթթու

SO2+H2O=H2SO4 Ծծմբային

N2O3 +H2O=2HNO2 Ազոտային

7)BaNO3+H2SO4=BaSO4+2HNO3

2NaF++H2SO4=N2SO4+2HF

KiSiO3+2HCl=H2SiO3+2KCl

Ca(OH)2+2HNO3=Ca(NO3)2+2H2O

Na2O+2HBr=2NaBr+H2O

ZnO+H2SO4=ZnSO4+H2O

8)ա)4P+5O2=2P2O5

6NaOH+P2O5=2Na3PO4+3H2O

Na3PO4+3HCL=3NaCl+K3PO4

2NaCl+H2SO4=2HCl+NA2SO4

բ)2ZnS+3O2=2ZnO+2SO2

2SO2+O2=2SO3

SO2+H2O=H2SO4

H2SO4+2HNO3=Na2SO4

Na2SO4+2HNO3=2NaNO3+H2SO4

Փետրվար 12

Առաջադրանք 1. Որոնք  են  ջրի  ֆիզիկական հատկությունները, թվարկեք….

Ագրեգատային վիճակը 20°C-ում կարող է գտնվել պինդ, հեղուկ և գազային վիճակներում;

1մթն․ tեռմ=100°C

tսառ-0°C

r(H2O)= 1գ/մլ=1կգ/լ=1000կգ/մ3

Մաքուր թորած ջուրը էլեկտրական հոսանքի հաղորդիչ չէ։

Առաջադրանք 2. Որոնք  են  ջրի քիմիական  հատկությունները, գրեք  ջրի  փոխազդեցությունը  պարզ  և  բարդ  նյութերի  հետ….

Ջրի քիմիական հատկությունները փոխազդեցությունն է պարզ և բարդ նյութերի հետ։

Տանը գրել ռեակցիաների հավասարումները։

Առաջադրանք 3. Որոնք  են  ջրի  օրգանոլեպտիկ  հատկությունները, թվարկեք…,որն  է  համարվում  մաքուր  խմելու  ջուր…

Ջրի օրգանոլեպտիկ հատկություններն են գույնը, համը, հոտը։ Ջուրը դառնահամ են դարձնում Ca և Mgաղերը, քաղցրահամ են դարձնում K և Na աղերը։ շ

Խմելուջուրը պիտի պարունակի 100 մանրէից որ ավել։

Ջուրը չի կարելի խմել այն ջուրը, որից քլորի հոտ է գալիս։ 

Առաջադրանք 4. Ջրի  փոխազդեցությունը  ակտիվ  մետաղներից` նատրիումի  հետ, գրեք  ընթացող  ռեակցիայի  հավասարումը….

և  հավասարեցրեք  էլեկտրոնային  հաշվեկշռի  եղանակով….

Ջրի փոխազդեցությունը ակտիվ մետացներից նատրիումի հետ

Ջուրը քայքայում են ալկալիական մետաղները՝ Li, Na, K, Rb, Cs

Ջուրը քայքայում են հողալկալիական մետաղները՝ Ca, Sr, Ba

Համոսվելու հաար, որ հիմք է առաջանում կաթեցնում ենք ֆենոլֆտալեին

Na+2HOH -2NaOH+H2

Առաջադրանք 5. Խմելու  սոդայի` նատրիումի   հիդրոկարբոնատի  լուծույթի  պատրաստումը  և  կոնցենտրացիայի  որոշումը….

Տանը պատրաստել խմելու սոդայի ջրային լուծույթը և որոշել կոնցենտրացիան։

m(NaHCo3)=8,4գ

m(H2O)=100գ

ա) Որոշենք լուծված նյութի զանգվածային բաժինը տոկոսներով

w(NaHCo3)= ?%

ω (NaHCo3)=m(NaHCo3)/m(լուծույթ)* 100%= 8,4/8.4+100*100%= 7,75%

բ) Որոշենք լուծված նյութի մոլային բաժինը լուծույթում ՝

x(NaHCO3)= n(NaHCO3)*100%/n(NaHCo3)+n(H2O)= 0,1մոլ/0,1մոլ+5,56մոլ= 0,1/5,66մոլ= 1,8%

n=m/M

M(NaHCO3)= 23+1+12+3*16=84գ/մոլ

n(NaHCO3)= 8,4գ/84գ/մոլ=0,1մոլ

n(H2O)=100գ/18գ/մոլ=5,56մոլ

գ) լուծված նյութի մոլային կոնցենտրացիանc`

Cm(NaHCO3)= n(NaHCO3)/V(լուծույթ)=0,1մոլ/0,1լ=1մոլ/լ

Փետրվար 2018

Փետրվարին   իրականացվելու  է « Ոչ մետաղներ»-ից  3  նախագիծ «Կարևորագույն  քիմիական  տարրերը »  ուսումնասիրելու  համար .

  • Նախագիծ 1.Համար մեկ տարրը Տիեզեքում` Ջրածին: Ջրածնի իզոտոպները`պրոտիում, դեյտերիում, տրիտիում: Համար  մեկ  նյութը Երկրագնդում `Ջուր: Լուծույթներ:  Ծանր  ջուր: Ջրածնի  պերօքսիդ: Ջրի ֆիզ. քիմ. և  ֆիզիոլոգիական  հատկությունները:

Համար մեկ տարրը տիեզեքում- Ջրածինը համարվում համար մեկ տարրը Տիեզերքում, որովհետև ամենատարածված տարրն է, կազմում է արեգակի և աստղերի զանգվածի մոտ կեսը։ Իսկ երգրագնդի վրա ջրածինն առաջացնում է համար մեկ նյութը՝ ջուրը։

Ջրածնի իզոտոպները- իզոտոպները 1
1H
-պրոտիում (ըստ զանգվածի 99,98 %), 2
1H
-դեյտերիում (ըստ զանգվածի 0,02 %)։ Արհեստական եղանակով ստացվել է 3
1H
 տրիտիում

Ջուրը որպես բնության մենատարածված նյութը- Ջուրը բնության ամենատարածված նյութն է, բնության մեջ հանդիպում է պինդ, հեղուկ, գազային վիճակներում։ Կազմում է կենդանի օրգանիզմների բաղադրության 2/3 մասը։

Ջուրը ծածկում է Երկրի մակերևույթի 2/3-ը և կենսականորեն անհրաժեշտ է կյանքի բոլոր ձևերի համար։ Երկիր մոլորակի ջրի 96.5%-ը պատկանում է օվկիանոսներին։

Լուծույթներ- Ջուրն ակտիվ քիմիական միացություն է և փոխազդում է մեծ թվով նյութերի հետ։ Այդ փոխազդեցություններից ամենահանրահայտն ու տեսանելին ջրում նյութերի լուծվելն է։ Ջրում լուծվում են բազմաթիվ նյութեր՝ գտնվելով  և պինդ, և հեղուկ, և գազային ագրեգատային վիճակներում՝ առաջացնելով այսպես կոչված լուծույթներ:

Ծանր ջուր- Ծանր ջուրը ջրի իզոտոպային տարատեսակ է, որում ջրածնի մեկ կամ երկու ատոմները փոխորինված են ծանր իզոտոպներով՝ ՝  դեյտերիումով (D) կամ տրիտիումով (T), և կամ թթվածնի Օ16 իզոտոպը փոխարինված է Օ17 կամ Օ18 իզոտոպներով։ Ծանր ջուր ասելով հիմնականում նկատի են ունենում առավել տարածված HDO և D2O միացությունները, որոնք հայտնավժբերվե; են սովորական ջրում։ Քիմիական հատկություններով ծանր ջուրը շատ քիչ է տարբերվում սովորականից, մինչդեռ դրանց ֆիզիկական հատկությունները բավական տարբեր են։

Ջրածնի պորօքսիդ-  Ջրածնի պերօքսիդը անգույն, ջրից ծանր հեղուկ է։Ջրում լուծվում է ցանկացած հարաբերությամբ։Պերօքսիդի խիտ լուծույթը պայթյունավտանգ է։ Սովորաբար օգտագործվում են դրա 30 կամ 3%-անոց ջրային լուծույթները։

Ջուրը որպես «ապագայի վառելիք»- Ջուրը էկոլոգիապես մաքուր է և ջուրն այրելիս նորից ջուր է առաջանում, այդ իսկ պատճառով մարդկանց երազանքն է ջուրը օգտագորխել որպես վառելիք։

Ամենա-ամենա….

  • Ամենամեծ մտածողը լսելու ունակություն ունեցող մարդն է
  • Ամենալավ օրը իմ ծննդյան օրն է
  • Ամենալավ քաղաքն Նյու Յորքն է
  • Ամենալավ աշխատանքը բոլոր աշխատանքնռրն էլ ունեն իրենց լավ կողմերը
  • Ամենալավ հանգիստը ինձ հատկացված ժամանակն է երբ ես մայնակ եմ որոշ ժամանակ
  • Ամենամեծ թուլությունը չարտահայտվել սեփական վախերի մասին
  • Ամենավտանգավոր մարդը երկերեսանի մարդն է
  • Ամենամեծ պարգևը, որը  կարող  ես  տալ  կամ  ստանալ հավատարմությունն է
  • Ամենամեծ ընկերը և  խորհրդատուն  մայրս է….
  • Ամենամեծ  սխալը  քեզնից վեր դասել մեկ ուրիշին